DE MIDDELEEUWEN OLDAMBT

Tekst van een lied, gedicht of anderszins

Heer Leon, we verwelkomen u! (lied)

In de Middeleeuwen werden liedjes over het dagelijks leven gezongen tijdens werkzaamheden en feestelijke bijeenkomsten. Er waren liederen voor elke gelegenheid. Er is weinig overgeleverd van deze volkszang, maar componisten schreven óók het een en ander over de meest uiteenlopende zaken. En van deze componisten is wel veel bewaard gebleven. We hebben deze maand aansluiting gezocht bij vrede en rechtvaardigheid en u treft onderstaand dan ook een tekst aan over de rechtvaardige vorst Leon van de componist Guillaume Dufay.

In de Middeleeuwen voerde rechtvaardigheid rechtstreeks terug op de formulering van de Romeinse jurist en rechtsgeleerde Domitius Ulpianus: gerechtigheid is de vaste en constante wil om ieder zijn recht toe te delen. Kort gezegd kwam dat neer op ieder het zijne. Het christendom werd in de Late Klassieke Oudheid de staatsgodsdienst van het gehele Romeinse rijk. De christelijke kerk integreerde de genoemde formulering en nam het Romeinse recht als norm over.

Na de val van het West Romeinse rijk werd dat recht in de gehele christelijke middeleeuwse kerkelijke organisatie de basis van het recht. In de wereldlijke samenleving bestond overigens veel gewoonterecht. Volgens de christelijke leerstellingen waren drie goddelijke deugden bij alles van het grootste belang: geloof, hoop en liefde.

Nadat omstreeks 1200 oude werken van Aristoteles bekend werden in West Europa, werden diens zogenoemde kardinale deugden eraan toegevoegd: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en gematigdheid. Zo ontstonden de zeven christelijke deugden. Een en ander vormde de basis van de Laat Middeleeuwse moraalleer. Tot op de dag van vandaag is overigens de formulering ieder het zijne nog steeds van kracht in de katholieke kerk.

Het begrip van de rechtvaardige vorst voert hierop terug. De vorst was in het wereldlijke leven een representant van god, of in ieder geval bevond een vorst zich in de allerhoogste regionen van de goddelijke (maatschappelijke) ordening. Dat bracht ook veel verantwoordelijkheid met zich. Daarmee ging de ene vorst anders om dan de andere. Ene Leon wist er op een goede wijze wel raad mee, dat blijkt althans uit het hiernavolgende lied van de componist Guillaume Dufay uit de Bourgondische Nederlanden van omstreeks 1450.


Tekst van het lied Heer Leon, we verwelkomen u!

Heer Leon, we verwelkomen u!
Met grote eer bent u ontvangen door de kerk,
als verlangende dienaar van God:
U bent het meest scherpe zwaard gegeven (van de rechtvaardigheid),
dat geschikt is voor degene met hoogste afkomst.

Tenor:
Gezegend is Hij die komt uit naam van de Heer.