DE MIDDELEEUWEN OLDAMBT

Over tafelmanieren en andere zaken

tafelen in een tuin vol symbolische bloemen

In deze bijlage van het hoofdstuk INPIREREND van onze website leest u geregeld over uiteenlopende tafelmanieren en over aanverwante zaken. Ook voor wat betreft deze bijlage zochten wij aansluiting bij het thema over bloemen, heerlijke geuren en symboliek.

Tijdens de Middeleeuwen had de natuur een belangrijke rol te vervullen in de samenleving. De gehele kosmos en de natuur op Aarde waren door god geschapen. God had met zijn schepping de mens iets te zeggen en alles was met elkaar verbonden als een groot raderwerk. Men kan lang discussiëren over het wel of niet bestaan van een godheid, maar dat alles met elkaar verbonden is wordt gelukkig gaandeweg weer onderkend door de mens. Wij geloven stellig in een allesomvattende kosmische kracht en verbinding in de natuur, waarin werkelijk alles op elkaar reageert. Als dat besef weer mag indalen dan neemt de mens weer zijn bescheidener plaats in. Want niets en niemand staat boven de natuur.

In de Middeleeuwen werd het grote goddelijke raderwerk en de natuur in zijn geheel graag gelezen als een prentenboek. En onder andere elke boom, bloem en vogel of insect had wel een verhaal te vertellen aan de mens. Het is niet voor niets dat bijvoorbeeld fabels zo geliefd waren. Deze benaderingswijze gaf de mens structuur in het dagelijks leven en daarbij was de natuur nooit ver weg. Bloemen kregen een speciale rol te vervullen vol met symboliek, maar dat was niet alleen in de middeleeuwse samenleving. Daar was namelijk in de Klassieke Oudheid ook sprake van. Maar in de Middeleeuwen werd door het christelijk geloof aan bestaande symboliek geregeld een geloofsaspect toegevoegd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de witte en rode roos.

In een besloten hemelse tuin vond je naast een zodenbank, waar al vanaf het voorjaar heerlijk aan getafeld werd met bij voorkeur wat muziek en dans, ook bloemperken rondom. En dan dient u zich niet een overdadige bloemenborder voor de geest te halen. De borders om een vierkant grasveld heen waren hooguit één meter diep met daarin geen overdaad aan bloemen. Omdat men veel waarde hechtte aan de symboliek van bloemen stonden deze apart in de redelijk smalle borders. Zo was het mogelijk elke bloem te bewonderen en ál de symbolische zaken te overdenken.

Wij geven onderstaand een onvolledig overzicht van bloemen en planten met hun symboliek. Omdat de roos een belangrijke bloem was beginnen wij daarmee:

De rode roos of rosa gallica was verbonden met Christus en koning David. De witte roos of rosa alba was verbonden met Maria, als de moeder van god. Een besloten tuin werd ook gezien als een hemelse hof, waarin de deugden van Maria via allerlei bloemen werden geduid. Rozen stonden ook voor het mysterie, de goddelijke liefde én de wereldlijke liefde. Over dat laatste las u elders in dit hoofdstuk met inspirerende zaken. Naast rozen waren ook lelies belangrijke symbolische bloemen. Ze staan voor ongereptheid en waren evenzo verbonden met Maria.

Naast de lelie werden voorts de koninklijke en heraldische iris en de vrouwenmantel opgedragen aan Maria. De akelei stond voor de liefde voor moeder Aarde en voor Maria. De gele lis werd verbonden met de Drievuldigheid. De sleutelbloem stond symbool voor de sleutels tot de hemel, die in handen lagen van apostel Petrus. De krokus stond voor wedergeboorte. Het lenteklokje bracht de christelijke boodschap. De anjer was verbonden met de passie van god en stond eveneens symbool voor verloving, huwelijk en echtelijke trouw. De granaatappel had de betekenis van het christelijke geloof in zijn geheel. Was er ruimte voor een olijfboom en stond het klimaat het toe, dan was vrede
een deel van de tuin. En voor de pelgrims op het levenspad plantte men misschien symbolisch de weegbree, een helende pelgrimsplant.

Wij noemen nog enkele andere bloemen:

Viooltje - bescheidenheid en trouw
Madeliefje - barmhartigheid
Vijfvingerkruid - genegenheid
Lelietje van Dalen - nederigheid
Duizendblad - ware liefde
Alant - deugd
Laurier - muziek
Mirte - vrede en liefde
Citroenkruid - affectie
Bernagie - moed
Echte karwij - kracht
Oranjebloesem - huwelijk en vruchtbaarheid

Als laatste voorbeeld van symbolische bloemen geven wij een opgewekte, plezierige en vrolijke bloem:

Kamille - feestelijkheid en zonnig

Met al deze bloemen en planten en met ook wat aromatische kruiden zoals wijnruit, salvia en basilicum was het in een middeleeuwse tuin goed toeven. Gezamenlijk gezeten op een zodenbank genoot men van de goedheid van de natuur én in de namiddag misschien van heerlijke kleine gerechtjes zoals bijvoorbeeld gerechtjes bestaande uit met honing of suiker gekonfijte vruchten en noten of een zachte pasta met verschillende
specerijen en kruiderijen, zoals gember, koriander, venkel en anijs. Ook nougat kon erbij worden geserveerd met pijnboompitten. Men kende ook kleine kaasgerechtjes en pasteitjes of men sneed een heerlijk kaasje aan. En in het goede seizoen plukte men gerust een frisse edoch volgens de middeleeuwse voedingsleer koude en natte appel.


vore ene maeltijt met smakelijcheit!